ഭാരതീയ രസതന്ത്രം: ഒരു ആമുഖം
പുരാതന ഭാരതത്തിൽ രസതന്ത്രം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് 'രസശാസ്ത്രം' (Rasashastra) അല്ലെങ്കിൽ 'രസായനശാസ്ത്രം' എന്ന പേരിലായിരുന്നു. ലോഹങ്ങൾ, ധാതുക്കൾ, ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംസ്കരണവും അവയുടെ ഉപയോഗവുമാണ് ഇതിലെ പ്രധാന പ്രതിപാദ്യവിഷയം.
1. ആരാണ് കണ്ടെത്തിയത്? (ആചാര്യന്മാർ)
ഇതൊരു ഒറ്റ വ്യക്തിയുടെ കണ്ടെത്തലല്ല, മറിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി പല ഋഷിവര്യന്മാരും വൈദ്യന്മാരും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. എങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ രസതന്ത്രത്തിന്റെ പിതാവായി (Father of Indian Chemistry) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് നാഗാർജുനനെ (Nagarjuna) ആണ്.
പ്രധാന കൃതികൾ: നാഗാർജുനന്റെ 'രസരത്നാകരം' (Rasaratnakara), 'രസേന്ദ്രമംഗളം' എന്നിവയാണ് ഈ ശാഖയിലെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ.
മറ്റ് പ്രമുഖർ: വാഗ്ഭടൻ (രസരത്നസമുച്ചയം), ഗോവിന്ദ ഭഗവദ്പാദർ.
2. എന്നാണ് കണ്ടെത്തിയത്?
ഇതിന്റെ വേരുകൾ വേദകാലഘട്ടത്തോളം പഴക്കമുള്ളതാണ് (ഏകദേശം 3000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്).
യജുർവേദത്തിലും അഥർവ്വവേദത്തിലും ലോഹങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഔഷധങ്ങളെക്കുറിച്ചും പരാമർശമുണ്ട്.
എന്നാൽ ഒരു ശാസ്ത്രശാഖ എന്ന നിലയിൽ ഇത് വളർച്ച പ്രാപിച്ചത് ക്രിസ്തുവർഷം 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിനും (AD 8th Century) 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗാർജുനൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണെന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നത്.
3. ഇതിൽ എന്താണ് പറയുന്നത്?
രസശാസ്ത്രം പ്രധാനമായും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് രസം (Mercury/Parad) എന്ന മൂലകത്തെ ചുറ്റിയാണ്. രസശാസ്ത്രപ്രകാരം 'രസം' എന്നാൽ മെർക്കുറി (Mercury) ആണ്.
ലോഹങ്ങളെയും ധാതുക്കളെയും (Metals and Minerals) എങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കാം (Shodhana).
അവയെ മനുഷ്യശരീരത്തിന് സ്വീകാര്യമായ രീതിയിൽ എങ്ങനെ ഭസ്മങ്ങളാക്കി (Bhasma/Ash) മാറ്റാം.
വിഷാംശമുള്ള വസ്തുക്കളെ എങ്ങനെ ഔഷധങ്ങളാക്കി മാറ്റാം.
സ്വർണ്ണം, വെള്ളി തുടങ്ങിയ ലോഹങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം.
4. എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്?
പ്രധാനമായും രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങളാണ് രസശാസ്ത്രത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നത്:
ദേഹവേധം (Deha Vedha - For Medicine/Health):
രോഗങ്ങളെ മാറ്റി ശരീരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താനും യുവത്വം നിലനിർത്താനും.
ലോഹങ്ങൾ (സ്വർണ്ണം, ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്) ഭസ്മരൂപത്തിൽ കഴിക്കുന്നതിലൂടെ ശരീരത്തിന് രോഗപ്രതിരോധശേഷി നൽകാൻ. (ഇന്നും ആയുർവേദത്തിൽ 'രസൗഷധങ്ങൾ' എന്ന പേരിൽ ഇവ ലഭ്യമാണ്).
ലോഹവേധം (Loha Vedha - Transmutation of Metals):
വിലകുറഞ്ഞ ലോഹങ്ങളെ (ഉദാഹരണത്തിന് ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്) സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ ആക്കി മാറ്റാനുള്ള വിദ്യ. (ഇത് പൂർണ്ണമായും വിജയിച്ചോ എന്ന് തർക്കമുണ്ടെങ്കിലും, ഇതിലൂടെ സങ്കരലോഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യക്കാർ വലിയ അറിവ് നേടി).
ഈ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മഹത്വം തെളിയിക്കുന്ന ഉദാഹരണങ്ങൾ
ഡൽഹിയിലെ ഇരുമ്പ് തൂൺ (Iron Pillar of Delhi): 1600 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നിർമ്മിച്ച ഈ ഇരുമ്പ് തൂൺ വെയിലും മഴയും കൊണ്ട് നിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇന്നുവരെ ഇതിൽ തുരുമ്പ് പിടിച്ചിട്ടില്ല. പുരാതന ഭാരതീയരുടെ ലോഹസംസ്കരണ വിദ്യയുടെ (Metallurgy) ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണിത്.
സിങ്ക് (Zinc) നിർമ്മാണം: ലോകത്തിൽ ആദ്യമായി സിങ്ക് വേർതിരിച്ചെടുക്കാനുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യ (Distillation technique) വികസിപ്പിച്ചത് ഇന്ത്യക്കാരാണ് (രാജസ്ഥാനിലെ സവാർ ഖനികളിൽ ഇതിന്റെ തെളിവുകളുണ്ട്). യൂറോപ്പിന് ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ ലഭിക്കുന്നതിനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ ഇന്ത്യയിത് സാധ്യമാക്കിയിരുന്നു.
"പാശ്ചാത്യർ ആധുനിക രസതന്ത്രം (Modern Chemistry) കണ്ടെത്തുന്നതിനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ, ലബോറട്ടറികളും പരീക്ഷണങ്ങളും വഴി ലോഹങ്ങളെ വരുതിയിലാക്കിയവരാണ് നമ്മുടെ പൂർവികർ. ആയുർവേദത്തിലെ ഭസ്മങ്ങളും അരിഷ്ടങ്ങളും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത് ഈ അറിവിന്റെ പിൻബലത്തിലാണ്."
------------------------------------------------------------------------
രസശാസ്ത്രത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന ഉപയോഗങ്ങൾ
രസായനശാസ്ത്രത്തിന്റെ അറിവുകൾ പുരാതന ഭാരതത്തിൽ നിരവധി ദൈനംദിന ആവശ്യങ്ങൾക്കും വ്യാവസായിക മേഖലകൾക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു:
1. ചായങ്ങളും വർണ്ണങ്ങളും (Dyes and Pigments)
പുരാതന ഭാരതത്തിലെ തുണിത്തരങ്ങൾ, ചുവർചിത്രങ്ങൾ (ഫ്രെസ്കോകൾ), കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ എന്നിവയുടെ വർണ്ണങ്ങളുടെ ഈടുനിൽപ്പിന് പിന്നിൽ രസതന്ത്രത്തിന്റെ അറിവുണ്ടായിരുന്നു.
മിനറൽ ചായങ്ങൾ: സിന്ദൂരം (Cinnabar), നീലാംബരി (Indigo), ഹരിതാലം (Orpiment) തുടങ്ങിയ ധാതുക്കളിൽ നിന്നും സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നും നിറങ്ങൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന വിദ്യ അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു.
ഉദാഹരണം: അജന്ത, എല്ലോറ ഗുഹകളിലെ ചുവർചിത്രങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ള ചായങ്ങൾ കാലം ഇത്രയായിട്ടും മങ്ങാതെ നിൽക്കുന്നത് ഇതിന് തെളിവാണ്.
2. നിർമ്മാണ വസ്തുക്കൾ (Building Materials)
പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും കോട്ടകളുടെയും കെട്ടിടങ്ങളുടെയും ഉറപ്പിന് പിന്നിൽ രസായനശാസ്ത്രപരമായ അറിവുകളുണ്ട്.
വജ്രലേപം (Vajralepa): കെട്ടിടങ്ങൾക്കും പ്രതിമകൾക്കും നൽകിയിരുന്ന പ്രത്യേകതരം മിശ്രിതം. ഇത് കെട്ടിടങ്ങളെ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും ഈർപ്പത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുകയും ശക്തമായ ഉറപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തു.
സിമന്റിംഗ് മെറ്റീരിയലുകൾ: ലൈം മോർട്ടാർ (ചുണ്ണാമ്പുകൂട്ടുകൾ) ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാക്കിയിരുന്ന പശകൾ കാലക്രമേണ കല്ലിനേക്കാൾ ഉറപ്പുള്ളതായി മാറുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ.
3. ഗ്ലാസ്, കളിമൺപാത്രങ്ങൾ (Glass and Ceramics)
ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഗ്ലാസ്സുകളും കളിമൺപാത്രങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ അവർ വിദഗ്ധരായിരുന്നു. ചൂട് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെയും വിവിധ ലോഹ ഓക്സൈഡുകൾ ചേർക്കുന്നതിലൂടെയും കളിമണ്ണിന് തിളക്കവും ദൃഢതയും നൽകി.
4. സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കളും (Perfumes and Cosmetics)
ആസവം (Asava) & അരിഷ്ടം (Arishta): ഔഷധങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല, സുഗന്ധമുള്ള എണ്ണകളും (Essential Oils), അത്തറുകളും (Attar) നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ അവർ രസതന്ത്ര തത്വങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു.
ഉദാഹരണം: വിവിധ പൂക്കളിൽ നിന്നും സസ്യഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും സുഗന്ധം വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന ഡിസ്റ്റിലേഷൻ (Distillation) പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഭാരതത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു.
ഡൽഹിയിലെ തുരുമ്പു പിടിക്കാത്ത ഇരുമ്പുതൂണ്.! | Iron Pillar of Delhi
ഡൽഹിയിലെ ഇരുമ്പ് തൂൺ: തുരുമ്പെടുക്കാത്ത ലോഹവിസ്മയം
ഡൽഹിയിലെ കുത്തബ് മിനാർ സമുച്ചയത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ചരിത്ര സ്മാരകമാണ് മെഹ്റൗളിയിലെ ഇരുമ്പ് തൂൺ (Iron Pillar of Mehrauli). പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ ലോഹവിദ്യയുടെ (Metallurgy) ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണിത്.
| വിവരണം | വിശദാംശം |
| നിർമ്മിച്ച കാലഘട്ടം | ക്രി.വ. 4-ാം നൂറ്റാണ്ടോ 5-ാം നൂറ്റാണ്ടോ (ഏകദേശം 1600 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്). |
| നിർമ്മിച്ചത് | ഗുപ്ത രാജവംശത്തിലെ ചന്ദ്രഗുപ്തൻ II (വിക്രമാദിത്യൻ) സ്ഥാപിച്ചതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. |
| ഉയരം | ഏകദേശം 7.21 മീറ്റർ. |
| ഭാരം | ഏകദേശം 6 ടൺ (6000 കിലോഗ്രാം). |
അതിജീവനത്തിന്റെ രസതന്ത്രം (Chemistry of Survival)
ഈ തൂണിനെ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നത്, 1600 വർഷങ്ങളായി വെയിലും മഴയുമേറ്റിട്ടും ഇതിൽ കാര്യമായ തുരുമ്പ് (Rusting) പിടിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ്. സാധാരണ ഇരുമ്പ് വസ്തുക്കൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പം, ഓക്സിജൻ എന്നിവയുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിച്ച് തുരുമ്പ് പിടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ തൂൺ തുരുമ്പിൽ നിന്നും മുക്തമായിരിക്കുന്നത് ഭാരതീയ രസശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ (Rasacharyas) അതുല്യമായ ലോഹനിർമ്മാണ വൈദഗ്ധ്യം കാരണമാണ്.
ശാസ്ത്രീയമായ കാരണങ്ങൾ:
ഉയർന്ന അളവിലുള്ള ഫോസ്ഫറസ് (High Phosphorus Content):
ഈ തൂണിൽ ആധുനിക ഇരുമ്പുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഫോസ്ഫറസിന്റെ (Phosphorus) അംശം കൂടുതലാണ്.
ഈ ഫോസ്ഫറസ് അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പവുമായി പ്രതിപ്രവർത്തിച്ച് ഇരുമ്പിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ ഐരൺ ഹൈഡ്രജൻ ഫോസ്ഫേറ്റിന്റെ ($\text{FePO}_4 \cdot \text{H}_2\text{O}$) വളരെ കട്ടിയുള്ളതും സാന്ദ്രവുമായ ഒരു പാളി (Passive Protective Layer) ഉണ്ടാക്കുന്നു.
സംരക്ഷിത പാളിയുടെ രൂപീകരണം:
ഈ സംരക്ഷിത പാളി, ഇരുമ്പിനെ ഓക്സിജൻ, ഈർപ്പം എന്നിവയുമായി നേരിട്ട് സമ്പർക്കത്തിൽ വരാതെ തടയുന്നു.
ഈ പാളിക്ക് 'മിഷവാവിയേറ്റ്' (Misawite) എന്നും പേരുണ്ട് (ശാസ്ത്രജ്ഞനായ മിസാവയുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു).
നിർമ്മാണരീതി (Forging Process):
തൂൺ നിർമ്മിച്ച രീതിയും പ്രധാനമാണ്. അമിതമായ ചൂടിൽ ഇരുമ്പ് അടിച്ചുപരത്തി ഉണ്ടാക്കിയതിനാൽ അതിൽ കാർബണിന്റെ അളവ് കുറവായിരുന്നു. ഇത് തുരുമ്പ് പിടിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത കുറച്ചു.
രസശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രാധാന്യം
ഡൽഹിയിലെ ഇരുമ്പ് തൂൺ തെളിയിക്കുന്നത്, ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഇല്ലാതിരുന്ന കാലത്തും, പുരാതന ഭാരതീയർക്ക് ലോഹങ്ങളെ സംസ്കരിക്കുന്നതിലും അവയുടെ ഗുണനിലവാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും അതീവമായ അറിവുണ്ടായിരുന്നു എന്നതാണ്. ലോഹങ്ങളെ രാസപരമായി പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള രസശാസ്ത്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം (Loha Vedha) ഈ നിർമ്മിതിയിലൂടെ ഭാഗികമായി വിജയിച്ചു എന്ന് പറയാം.
--------------------------------------------------------------------------------------------
നാഗാർജുനന്റെ താളിയോല: 'രസരത്നാകരം' (Rasaratnakara)
ഇന്ത്യൻ രസതന്ത്രത്തിന്റെ പിതാവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ആചാര്യ നാഗാർജുനൻ (8-ാം നൂറ്റാണ്ട്) രചിച്ച ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണ് 'രസരത്നാകരം'. രസശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Alchemy/Chemistry) അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ഗ്രന്ഥമാണിത്.
തലക്കെട്ട്: രസരത്നാകരം: രഹസ്യങ്ങളുടെ ഭണ്ഡാരംവിവരണം:
പുരാതനമായ താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങളിലാണ് (Palm Leaf Manuscripts) ആചാര്യ നാഗാർജുനന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. സംസ്കൃത ഭാഷയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം രസശാസ്ത്ര വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് വഴികാട്ടിയായി.
'രസരത്നാകരം' എന്നതിലെ 'രസം' എന്ന വാക്കിന് രസം (മെർക്കുറി/Parad) എന്നും, 'രത്നം' എന്ന വാക്കിന് അമൂല്യമായത് എന്നും അർത്ഥമുണ്ട്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പ്രധാനമായും പ്രതിപാദിക്കുന്നത്:
മെർക്കുറിയുടെ സംസ്കരണം (Purification of Mercury): മെർക്കുറി എങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കാമെന്നും അതിനെ എങ്ങനെ ഔഷധങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്നും ഇതിൽ പറയുന്നു.
ലോഹങ്ങളുടെ മാറ്റം (Transmutation): സാധാരണ ലോഹങ്ങളെ സ്വർണ്ണമാക്കി മാറ്റാനുള്ള (Loha Vedha) പരീക്ഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സൂചനകൾ.
ഭസ്മങ്ങൾ (Bhasmas): വിവിധ ലോഹങ്ങളെയും ധാതുക്കളെയും എങ്ങനെ ഭസ്മരൂപത്തിൽ (ചാരത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ) മാറ്റാമെന്നും അവയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നു.
ഈ താളിയോലകളാണ് ആധുനിക രസതന്ത്രത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് മുൻപ് ഭാരതത്തിൽ ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയിട്ടത്.
അഭിപ്രായങ്ങള്
ഒരു അഭിപ്രായം പോസ്റ്റ് ചെയ്യൂ